Amasya Genelgesi: İsyanın İlk Belgesi

Mustafa Kemal Atatürk’ün emperyalizme ve teslimiyet içindeki Padişaha karşı isyanının ilk belgesi olan Amasya Genelgesinin 99. yılındayız.

“Vatanın ve milletin bağımsızlığı tehlikededir. İstanbul hükümeti aldığı sorumluluğun gereğini yerine getirememektedir” cümleleri ile özetlenen bu kutsal isyan, çözüm yolunu da “milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” diyerek göstermiştir.

Mustafa Kemal Paşa ve beraberindeki heyetin Samsun’a  çıkmasından 33 gün sonra, 21-22 Haziran 1919 gecesi kaleme alınan bu tarihi belge aynı zamanda şimdilerde ileri sürülen bir büyük yalanı da çürüten belgedir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Ulusal Kurtuluş zaferini küçültmek, ihanet içindeki Osmanlı hanedanını yüceltmek isteyenler son yıllarda Sultan Vahdettin’in Mustafa Kemal Paşa’yı gizli görevle “vatanı kurtarmak üzere” Anadolu’ya gönderdiğini yaymaktadır. Oysa Amasya Genelgesi daha ilk maddeleri ile İstanbul Hükümetine karşı bir isyanın simgesidir.

Mondros Mütarekesi sonrası, 13 Kasım 1918 günü İstanbul’a dönen Mustafa Kemal Paşa İstanbul Boğazına demirlemiş İngiliz zırhlılarını görünce “geldikleri gibi giderler” demesine rağmen, onların kendiliğinden gitmesini beklemeden çalışmaya başladı. Anadolu’da başlatılacak isyanı adım adım örgütleyen Kemal Paşa, geniş yetkilerle donanmış olarak bir görev alıp Anadolu’ya geçmenin de yolunu buldu.

Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgesinde Rum çetelerinin terörüne karşı başlayan milli hareketlerin durdurulmasını, terhis edilen Osmanlı ordusunun silah teslimatının istenilen şekilde yürümemesini gerekçe gösteren İngiliz Amirali Calthorpe, 21 Nisan 1919 tarihinde Harbiye Nazırlığına bir Nota vererek önlem alınmasını istediği gibi, aynı konuda Vahdettin ile görüşerek şu taleplerini sıraladı.

1- Erzurum, Erzincan, Bayburt ve Sivas yörelerindeki ordunun terhis ve silahlarının toplanması işi çok yavaş gitmektedir.

2- Bu yörelerde, Kars’ta olduğu gibi baştan başa şuralar kurulmuştur.

3- Bu şuralar, ordunun denetimi altında asker toplamaktadır. Bu gelişmeler o bölgede yaşayan halkı rahatsız etmektedir.

4- Bu gelişmeler, Ermenistan hakkında verilecek karara karşı koymak için İttihatçı Jön Türklerce örgütlenmektedir.

İngilizler karşısında zor duruma düşen Sultan Vahdettin, veliahtlığı döneminden tanıdığı ve birlikte Almanya seyahati yaptığı Çanakkale Kahramanı Mustafa Kemal Paşa’yı İngiliz isteklerini yerine getirmek üzere 9. Ordu müfettişi olarak Anadolu’ya gönderirken şu görevleri veriyordu:

1- Bölgedeki asayişin düzeltilmesi, asayişsizlik sebeplerinin saptanması.

2- Silah ve cephanenin biran önce toplattırılıp koruma altına alınması.

3- Şuralar varsa ve asker topluyorsa, bunun kesinlikle engellenmesi.

4- Şuraların kapatılması.

Görüldüğü gibi Vahdettin tarafından Mustafa Kemal Paşa’ya verilen görev Anadolu’da bir isyan başlatmak değil, tam tersine ilk ipuçlarını veren isyanı bastırmaktı.

Mustafa Kemal Paşa’nın tek hedefi ise alabileceği en geniş yetkilerle Anadolu’ya geçmekti. Nitekim Paşa’nın Anadolu’da neler yapabileceğini en iyi bilen İngilizler Samsun’a çıkışından hemen sonra geri çağrılmasını istediler. Ancak Paşa hemen çalışmaya koyuldu ve milli kuvvetlerin örgütlenmesine girişti. Samsun’a çıkışından sonra geldiği Amasya’da da Ulusal Kurtuluş Savaşına yön verecek tarihi genelgeyi hazırlayarak bütün ülkeye yaydı. Genelgenin maddeleri ise şöyleydi:

  1. Vatanın bütünlüğü milletin bağımsızlığı tehlikededir.
  2. İstanbul hükümeti aldığı sorumluluğun gereğini yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş gösteriyor.
  3. Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
  4. Milletin içinde bulunduğu durum ve şartların gereğini yerine getirmek ve haklarını gür sesle cihana duyurmak için, her türlü baskı ve kontrolden uzak millî bir heyetin varlığı zaruridir.
  5. Anadolu’nun her bakımdan en güvenilir yeri olan Sivas’ta hemen millî bir kongre toplanması kararlaştırılmıştır.
  6. Bunun için bütün illerin her sancağından milletin güvenini kazanmış üç temsilcinin mümkün olan en kısa zamanda yetişmek üzere yola çıkılması gerekmektedir.
  7. Her ihtimale karşı bu mesele millî bir sır olarak tutulmalı ve temsilciler gereğinde yolculuklarını kendilerini tanıtmadan yapmalıdırlar.
  8. Doğu illeri adına 10 Temmuz’da Erzurum’da bir kongre toplanacaktır. O tarihe kadar öteki illerin temsilcileri de Sivas’a gelebilirlerse Erzurum Kongresi‘nin üyeleri de Sivas genel kongresine katılmak üzere hareket ederler.

Görüldüğü gibi bu genelge ilk maddesinden, son maddesine kadar emperyalist işgale ve aynazlık içindeki Osmanlı saltanatına karşı bir isyan çağrısıydı. Nitekim Genelgenin üzerinden 2 hafta geçmişti ki Mustafa Kemal Paşa azledildi. O da çok sevdiği askerlik görevinden istifa ederek milletin bağrına döndü.  Çağrısı Türk halkında karşılığını buldu ve büyük örgütçü, büyük asker Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Türk halkı zafere ulaştı.

Zaferi hedefleyen Amasya Genelgesinin maddeleri Türk ulusunun tarihine ve hafızasına altın harflerle kazınmıştır.

Atatürkçü Düşünce Derneği

Paylaşalım